ANKARA / TAHRAN / TEL AVİV – Modern tarihin en büyük küresel risklerinden biri olan ABD-İsrail ve İran arasındaki doğrudan çatışma, 40. günün sonunda silahların susmasıyla yeni bir evreye girdi. Pekin ve İslamabad hattında yürütülen yoğun mekik diplomasisi, bölgeyi topyekûn bir yıkımdan kurtarırken, masadaki 10 madde yeni dünya düzeninin ipuçlarını veriyor.

1. Savaş Nasıl Başladı ve Nasıl Devam Etti?

Savaş, bölgedeki vekil güçler üzerinden yürütülen gerilimin, tarafların birbirlerinin stratejik tesislerini (nükleer tesisler ve enerji terminalleri) doğrudan balistik füzeler ve hava saldırılarıyla hedef almasıyla başladı. 40 gün boyunca Doğu Akdeniz’den Basra Körfezi’ne kadar uzanan sahada; sofistike hava savunma sistemlerinin düellosu ve siber saldırılar küresel piyasaları felç etti.

2. Hürmüz Boğazı Kozu: Geri Adım Atan Kim?

İran’ın Hürmüz Boğazı’nı "kısmi mayınlama" ve "geçiş kontrolü" ile kapatma tehdidi, küresel petrol arzının %20’sini riske atarak Batı ekonomilerinde enflasyonist bir şoka neden oldu. ABD’nin lojistik maliyetlerinin artması ve İsrail’in çok cepheli (Lübnan ve Suriye) baskı altında kalması, Washington’ı diplomatik çözüm arayışına zorlayan ana etken oldu.

3. 10 Maddelik Ateşkesin Satır Başları

Çin ve Pakistan garantörlüğünde imzalanan anlaşmanın öne çıkan maddeleri şunlar:

1. Tam Durdurma: Tüm cephelerde askeri operasyonların derhal sonlandırılması.

2. Hürmüz Güvencesi: Hürmüz Boğazı’nın uluslararası seyrüsefere tamamen açılması.

3. Filistin Maddesi: Gazze’de kalıcı ateşkes ve insani yardımlar için koridor açılması.

4. Lübnan Sınırı: İsrail ve Hizbullah arasında 1701 sayılı karar çerçevesinde tampon bölge tesisi.

5. Yemen Mutabakatı: Husilerin Kızıldeniz saldırılarını durdurması karşılığında limanlara yönelik ablukanın esnetilmesi.

6. Vekil Güçler: İran’ın bölgesel gruplar üzerindeki etkisini "çatışmasızlık" yönünde kullanma taahhüdü.

7. Saldırmazlık Paktı: Tarafların birbirlerinin ana karasına yönelik saldırı düzenlememesi.

8. Yaptırımlar: İran’a yönelik bazı ticari kısıtlamaların (ilaç ve gıda) kaldırılması.

9. Esir Değişimi: Bölgesel ölçekte tutuklu ve esirlerin takvime bağlı iadesi.

10. Gözlem Gücü: Çin ve Pakistan’ın teknik desteğiyle tarafsız bir izleme komitesi kurulması.

 Savaşın durması, sadece bir askeri geri çekilme değil, milyonlarca sivilin "yaşam hakkı" operasyonudur. En büyük enkazın savaşın bıraktığı yıkım olduğunu, en zorlu kurtarma ise paramparça olmuş toplumsal yapıları birleştirmek. Filistin, Lübnan ve Yemen'i de kapsayan bu geniş çaplı ateşkes, insani yardım koridorlarının açılması adına hayati bir nefes borusudur. Ancak unutulmamalıdır ki; gerçek huzur (resilience), sadece silahların susmasıyla değil, adaletin ve güvenli yaşam alanlarının inşasıyla mümkündür. 40 günün sonunda barışın kazananı, yıkılmaktan kurtulan şehirler ve o şehirlerin masum insanlarıdır.